EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing — Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), travmatik ya da örseleyici yaşantıların işlenmesini kolaylaştırmayı amaçlayan, sekiz aşamadan oluşan yapılandırılmış bir psikoterapi yöntemidir. Ümraniye Madenler’deki ofiste EMDR uygulanmaktadır.
EMDR nedir?
EMDR, 1987’de Francine Shapiro tarafından geliştirilmiş ve sonraki yıllarda travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) alanında yoğun biçimde araştırılmış bir yöntemdir. Dünya Sağlık Örgütü’nün TSSB rehberlerinde travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle birlikte önerilen yaklaşımlar arasında yer alır.
Yöntemin dayandığı çerçeve, Uyarlanabilir Bilgi İşleme (Adaptive Information Processing) modelidir. Bu modele göre beyin, yaşantıları normalde işleyip uyum sağlayacak biçimde depolar. Ancak yaşantı yeterince yoğun olduğunda bu işleme tamamlanamaz; anı, o anki duygu, bedensel duyum ve olumsuz inançla birlikte “donmuş” hâlde kalır. Sonraki yıllarda benzer bir tetikleyiciyle karşılaşıldığında, kişi olayı hatırlamaktan öte yeniden yaşıyormuş gibi tepki verir.
Çift yönlü uyarım nedir?
EMDR seansında danışan, hedeflenen anıya odaklanırken aynı anda çift yönlü bir uyarım alır — genellikle terapistin parmağını sağa sola hareket ettirmesiyle göz hareketleri, bazen de dokunsal (iki eline dönüşümlü hafif vuruş) ya da işitsel (kulaklıkla dönüşümlü ses) uyarım.
Bu uyarımın etki mekanizması hâlâ araştırılmaktadır. Öne çıkan açıklamalardan biri çalışma belleğinin sınırlı kapasitesine dayanır: anıya odaklanmakla eşzamanlı olarak dikkat gerektiren bir görev yürütmek, anının canlılığını ve duygusal yükünü azaltır. Mekanizmaya dair tartışma sürmekle birlikte, yöntemin TSSB’de etkili olduğuna dair kanıt düzeyi güçlüdür.
Burada dürüst bir çerçeve çizmek gerekir: EMDR “anıyı silmez” ve tek seansta biten sihirli bir teknik değildir. Amaç, anının hatırlandığında artık aynı bedensel ve duygusal yükü taşımaması, kişinin onu geçmişte kalmış bir olay olarak deneyimleyebilmesidir.
EMDR’nin sekiz aşaması
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| 1. Öykü alma | Yaşam öyküsü, belirtiler ve hedef anıların belirlenmesi |
| 2. Hazırlık | Yöntemin anlatılması, güvenli yer çalışması ve duygu düzenleme becerilerinin kazandırılması |
| 3. Değerlendirme | Hedef anıya ait görüntü, olumsuz inanç, istenen olumlu inanç, duygu ve bedensel duyumun belirlenmesi |
| 4. Duyarsızlaştırma | Çift yönlü uyarım eşliğinde anının işlenmesi |
| 5. Yerleştirme | Olumlu inancın güçlendirilmesi |
| 6. Beden tarama | Bedende kalan gerginliğin taranması ve çalışılması |
| 7. Kapanış | Seansın dengelenerek sonlandırılması |
| 8. Yeniden değerlendirme | Sonraki seansta kazanımların gözden geçirilmesi |
İkinci aşamanın atlanmaması kritiktir. Yeterli hazırlık yapılmadan işleme aşamasına geçilmesi, danışanın seans içinde ya da sonrasında yoğun sıkıntı yaşamasına yol açabilir.
Hangi durumlarda kullanılıyor?
EMDR’nin en güçlü kanıt tabanı travma sonrası stres bozukluğu alanındadır. Bunun dışında aşağıdaki tablolarda da kullanılmaktadır:
- Tek olaylı travmalar — trafik kazası, doğal afet, saldırı, ani kayıp
- Tıbbi travmalar — zorlu doğum deneyimi, ağır hastalık ya da ameliyat süreçleri
- Karmaşık yas tabloları
- Belirli bir olaya bağlanabilen fobiler
- Performans kaygısının belirgin bir olumsuz yaşantıya dayandığı durumlar
- Çocukluk dönemi örseleyici yaşantılarının bugüne taşınan etkileri
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
EMDR her durumda ilk seçenek değildir
Aşağıdaki durumlarda ya uygulanmaz ya da yalnızca kapsamlı bir stabilizasyon çalışmasının ardından, dikkatle uygulanır:
- Gerçeklik değerlendirmesinin bozulduğu tablolar
- Aktif madde ya da alkol kullanım bozukluğu
- Yakın dönemde ciddi intihar riski
- Denetim altına alınmamış epilepsi ya da bazı nörolojik durumlar
- Danışanın yaşamının hâlen sürmekte olan bir tehlike içinde olduğu durumlar
Karmaşık ve tekrarlayan travma öykülerinde (özellikle çocukluk çağı örselenmeleri) süreç, tek olaylı travmalara göre belirgin biçimde daha uzun sürer ve hazırlık aşaması genişletilir.
Geçmiş bir yaşantı bugününüzü belirlemeye devam ediyorsa, üzerine çalışılabilir.
Randevu ve bilgi için arayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Seansta olayı baştan sona anlatmam gerekiyor mu?
Hayır. EMDR’nin bazı yaklaşımlardan ayrıldığı noktalardan biri budur; ayrıntılı sözel anlatım zorunlu değildir. Bu, anlatmakta zorlanan danışanlar için önemli bir avantaj oluşturur.
Kaç seans sürer?
Tek olaylı ve yakın dönemde yaşanmış travmalarda süreç görece kısa olabilir. Çocukluk dönemine uzanan, tekrarlayan örselenmelerde ise süre belirgin biçimde uzar. İlk değerlendirmenin ardından size daha net bir çerçeve sunulur.
Seans sonrasında kendimi kötü hissedebilir miyim?
İşleme seanslarının ardından bir-iki gün süren dalgalanma, yoğun rüyalar ya da yorgunluk görülebilir. Bu beklenen bir durumdur ve seans öncesinde size anlatılır; kapanış aşaması bu dalgalanmayı sınırlamayı amaçlar.
EMDR hipnoz mu?
Hayır. EMDR sırasında danışan tümüyle uyanık ve farkındadır, süreci istediği anda durdurabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel değerlendirmenin yerini tutmaz. Travma, hassas bir konudur; belirtileriniz varsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.