Özgüven, kişinin kendi yeterliliğine ve değerine dair taşıdığı inançtır. Düşük özgüven tek başına bir tanı değildir; ancak kaygı, depresyon ve ilişki sorunlarının hem nedeni hem sonucu olabilecek kadar merkezi bir konudur.
Özgüven ve özsaygı
Günlük dilde ikisi karıştırılır. Özgüven belirli bir alanda “bunu yapabilirim” inancıdır ve alandan alana değişir. Özsaygı ise başarıdan bağımsız olarak “değerliyim” hissidir. Bir kişi işinde son derece yetkin olup yine de kendini değersiz hissedebilir; bu yüzden yalnızca başarı biriktirmek özsaygıyı onarmaz.
Düşük özgüven nasıl görünür?
- Hayır demekte zorlanma, sürekli onay arama
- Eleştiriye aşırı duyarlılık, olumlu geri bildirimi geçersiz kılma
- Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslama
- Yeni bir şey denemekten kaçınma, fırsatları geri çevirme
- Aşırı özeleştiri; içsel sesin sert ve yargılayıcı olması
- Mükemmeliyetçilik ve buna bağlı erteleme
- Başarıyı şansa, başarısızlığı kendine bağlama
Nereden geliyor?
Kendilik değerine dair inançlar çoğunlukla erken dönemde öğrenilir: koşullu sevgi (“başarırsan değerlisin”), sürekli kıyaslama, aşırı eleştirel ya da tersine hiç sınır koymayan bir ortam, akran zorbalığı, dışlanma yaşantıları. Bu inançlar zamanla otomatikleşir ve kişi onları kendine dair “gerçek” sanmaya başlar.
Terapide ne çalışılır?
- Temel inancın açığa çıkarılması: “Yetersizim”, “sevilmeye değmem” gibi inançların ve nereden öğrenildiğinin görünür kılınması.
- Kanıt çalışması: İnancı destekleyen ve çürüten yaşantıların birlikte incelenmesi. Olumlu kanıtın nasıl geçersiz kılındığının fark edilmesi.
- Özeleştirel sesin dönüştürülmesi: İçsel sesin sertliğinin fark edilmesi ve yerine daha gerçekçi bir konuşma biçiminin kurulması.
- Öz şefkat: Kendine, zorlanan bir arkadaşa davranıldığı gibi davranabilme.
- Davranışsal deneyler: Kaçınılan durumların denenmesi. Özgüven konuşularak değil, deneyimle değişir.
- Sınır çalışması: Reddedilme kaygısı olmadan hayır diyebilmek.
Sık sorulan sorular
Özgüven sonradan kazanılır mı?
Evet. Kendilik değerine dair inançlar öğrenilmiştir; öğrenilen şey yeni yaşantılarla değişebilir. Ancak bu, telkinle değil deneyimle olur.
Motivasyon videoları neden işe yaramıyor?
Kişi kendisiyle çelişen bir cümleyi tekrarladığında zihin onu reddeder. Kalıcı değişim, inancın kanıtlarla sınanmasını ve davranışın değişmesini gerektirir.
Ne kadar sürer?
Kişilik örüntüleriyle iç içe geçmiş bir konu olduğu için belirli bir odakla çalışılan tablolara göre daha uzun sürer. Süre ilk değerlendirmeden sonra birlikte planlanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanı yalnızca yüz yüze klinik değerlendirmeyle konulabilir. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilirsiniz.