Depresyon üzüntüyle aynı şey değildir. Üzüntü bir olaya bağlı gelir, dalgalanır ve zamanla hafifler. Depresyonda ise çökkün duygudurum ya da her şeye karşı ilgi ve zevk kaybı gün boyu sürer, haftalarca devam eder ve kişinin işlevselliğini belirgin biçimde etkiler.
Belirtiler
Tanı için çökkün duygudurum ya da ilgi–zevk kaybının en az iki hafta boyunca, neredeyse her gün ve günün büyük bölümünde bulunması aranır. Bunlara sıklıkla eşlik edenler:
- Uyku değişiklikleri: uykuya dalamama, gece boyunca uyanma ya da aşırı uyuma
- İştah ve kilo değişiklikleri
- Sürekli yorgunluk, enerji kaybı
- Değersizlik hissi ya da aşırı ve yersiz suçluluk
- Dikkati toplamakta ve karar vermekte zorlanma
- Hareketlerde ve konuşmada yavaşlama ya da tersine huzursuzluk
- Ölüm ya da yaşamı sonlandırmaya ilişkin düşünceler
Önemli
Yaşamı sonlandırmaya ilişkin düşünceleriniz varsa bunu ertelemeyin. Bir ruh sağlığı uzmanına başvurun, güvendiğiniz birine söyleyin. Acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilir ya da en yakın acil servise gidebilirsiniz. Bu düşünceler tedavi edilebilir bir tablonun parçasıdır.
Depresyonu ayakta tutan döngü
Depresyonda tipik bir kısır döngü işler. Enerji ve istek düştüğü için etkinlikler azalır; etkinlikler azaldıkça kişinin gün içinde yaşadığı başarı ve keyif deneyimi de azalır; bu da çökkünlüğü derinleştirir ve isteği daha da düşürür.
Bu yüzden depresyonda “canım isteyince yaparım” beklemek işe yaramaz. İstek çoğu zaman eylemden sonra gelir, öncesinde değil.
Terapide ne çalışılır?
- Davranışsal aktivasyon: Küçük, planlı ve ulaşılabilir etkinliklerle döngünün kırılması. Depresyon tedavisinin en güçlü bileşenlerinden biridir.
- Düşünce kayıtları: Otomatik olumsuz düşüncelerin yakalanması ve kanıtlarıyla değerlendirilmesi.
- Ara ve temel inançların ele alınması: “Yeterince iyi değilsem sevilmem” gibi daha derin kuralların görünür kılınması.
- Problem çözme: Yaşamı zorlaştıran somut sorunlar üzerine yapılandırılmış çalışma.
- Uyku ve günlük düzen: Uyku hijyeni ve gün ritminin yeniden kurulması.
- Geri dönüşün önlenmesi: Erken uyarı işaretlerinin ve kişiye özel bir eylem planının belirlenmesi.
Depresyonda bilişsel davranışçı terapi geniş araştırma desteğine sahiptir. Görüşmeler yetişkin bireysel terapi çerçevesinde yürütülür.
Sık sorulan sorular
İlaç kullanmam gerekir mi?
Hafif ve orta düzeydeki tablolarda psikoterapi tek başına yeterli olabilir. Ağır tablolarda psikoterapiyle birlikte psikiyatrik değerlendirme önerilir. İlaç kararı hekime aittir; psikolog ilaç önermez ve mevcut tedaviyi değiştirmez.
Kendi kendime geçer mi?
Bazı tablolar zamanla hafifleyebilir, ancak tedavi edilmeyen depresyon uzayabilir ve tekrarlama olasılığı artar. Beklemek yerine değerlendirme yaptırmak daha güvenlidir.
Sebepsiz yere mutsuzum, depresyon mu?
Depresyonun her zaman görünür bir tetikleyicisi olmaz. Belirgin bir neden bulamamak tablonun gerçek olmadığı anlamına gelmez.
Yakınıma nasıl destek olabilirim?
“Kendini toparla”, “herkesin sorunu var” gibi ifadeler yardımcı olmaz. Yargılamadan dinlemek, somut ve küçük yardımlar önermek ve profesyonel desteğe yönlendirmek daha işlevseldir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanı yalnızca yüz yüze klinik değerlendirmeyle konulabilir. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.