undefined
Bilişsel davranışçı terapi, düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağlantıyı merkeze alan, yapılandırılmış ve hedef odaklı bir psikoterapi yaklaşımıdır. Kaygı bozuklukları ve depresyon başta olmak üzere pek çok tabloda en geniş araştırma desteğine sahip yöntemlerden biridir.
BDT’nin temel mantığı
BDT’nin çıkış noktası şudur: bizi etkileyen olayın kendisi değil, o olaya yüklediğimiz anlamdır. Aynı durum karşısında iki kişinin çok farklı tepkiler vermesinin nedeni budur.
Bir örnek: mesajınıza saatlerce yanıt gelmediğinde “bir şey mi söyledim, kırıldı herhâlde” diye düşünürseniz kaygı yükselir ve muhtemelen kontrol etme davranışı başlar. “Yoğundur, sonra bakar” diye düşünürseniz duygu da davranış da değişir. Olay aynı, aradaki fark yorumdur.
BDT bu yorumları “yanlış” ilan etmez. Onları test edilebilir varsayımlar hâline getirir ve kişinin kendi yaşantısıyla sınamasını sağlar.
Nasıl çalışılır?
Formülasyon
İlk görüşmelerde tabloyu ayakta tutan döngü birlikte çıkarılır: hangi durumda hangi düşünce devreye giriyor, hangi duyguyu getiriyor, kişi ne yapıyor ve bu davranış döngüyü nasıl besliyor. Bu harita çıkarılmadan müdahaleye geçilmez.
Düşünce çalışması
Otomatik düşüncelerin fark edilmesi, kaydedilmesi ve kanıtlarıyla birlikte değerlendirilmesi. Zamanla daha derindeki ara inançlar ve temel inançlar ele alınır.
Davranışsal çalışma
Düşünceyi konuşarak değiştirmek çoğu zaman yetmez; yaşantıyla sınamak gerekir. Davranışsal deneyler, kademeli maruz bırakma ve davranışsal aktivasyon bu amaçla kullanılır.
Beceri kazanımı
Problem çözme, duygu düzenleme, gevşeme ve dikkat yönlendirme becerileri süreç boyunca kazandırılır.
Seans arası çalışmalar
BDT’de görüşme aralarında yapılan uygulamalar sürecin ayrılmaz parçasıdır. Düşünce kaydı tutmak, bir davranışı denemek ya da bir etkinliği planlamak gibi. Bu uygulamalar terapinin haftada bir saatle sınırlı kalmasını engeller; asıl değişim çoğu zaman görüşme odasının dışında olur.
Hangi durumlarda kullanılıyor?
- Panik bozukluk ve yaygın anksiyete bozukluğu
- Sosyal kaygı bozukluğu ve özgül fobiler
- Depresyon ve duygudurum sorunları
- Obsesif kompulsif bozukluk
- Travma sonrası stres bozukluğu (travma odaklı BDT)
- Uyku sorunları ve stres yönetimi
- Sınav ve performans kaygısı
Ne kadar sürer?
BDT süreleri diğer bazı yaklaşımlara göre daha öngörülebilirdir. Belirli bir odakla yürütülen çalışmalar genellikle orta uzunlukta bir seans aralığında tamamlanır. Uzun süredir devam eden, birden çok alana yayılmış ya da kişilik örüntüleriyle iç içe geçmiş tablolarda süre uzar.
Kesin bir seans sayısı ya da sonuç garantisi verilemez; süre ilk değerlendirmenin ardından birlikte planlanır.
Sık sorulan sorular
BDT geçmişi hiç konuşmaz mı?
Yaygın bir yanlış bilgidir. BDT bugüne odaklanır ama geçmişi dışlamaz; bugünkü inançların nereden öğrenildiği süreç içinde ele alınır.
Sadece belirtiyi mi geçiriyor?
Belirti azalması genellikle ilk hedeftir, çünkü kişinin işlevselliğini hızla etkiler. Ancak çalışma orada bitmez; belirtiyi üreten inanç ve davranış örüntüleri de ele alınır.
Ödev vermek zorunda mı?
Seans arası uygulamalar yöntemin etkinliğini belirgin biçimde artırır. Kişinin yaşamına uyacak biçimde birlikte planlanır; dayatılmaz.
EMDR ile BDT birlikte kullanılabilir mi?
Evet. Travmatik yaşantıların ele alındığı süreçlerde iki yaklaşım birbirini tamamlayacak biçimde kullanılabilir. EMDR sayfasına bakabilirsiniz.
Üsküdar Üniversitesi Klinik Psikoloji yüksek lisans programını yüksek onur derecesiyle tamamladı. Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’ndan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) eğitimi aldı. NP Beyin Hastanesi başta olmak üzere çeşitli hastane ve kliniklerde staj yaptı; kolej, özel eğitim kurumu ve rehabilitasyon merkezlerinde çalıştı. Ümraniye Madenler’deki ofisinde ergen ve yetişkinlerle bireysel psikoterapi yürütüyor, yüz yüze ve online görüşme yapıyor.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Hangi yaklaşımın uygun olduğu kişiye özel değerlendirmeyle belirlenir.