Travma, olayın kendisinden çok kişinin o olay karşısında yaşadığı çaresizlik ve baş edememe deneyimiyle ilgilidir. Aynı olay iki kişide çok farklı izler bırakabilir; bu bir dayanıklılık ölçüsü değildir.
Travma sonrası ne olur?
Zorlayıcı bir olayın ardından ilk günlerde ve haftalarda güçlü tepkiler görülmesi olağandır. Çoğu kişide bu tepkiler zamanla azalır. Belirtiler bir ayı aşarak sürüyor ve işlevselliği bozuyorsa travma sonrası stres bozukluğundan söz edilir.
Dört belirti kümesi
- Yeniden yaşantılama: Olayın istem dışı zihne gelmesi, kâbuslar, olayı yeniden yaşıyormuş gibi hissetme, hatırlatıcılarla tetiklenen yoğun tepkiler
- Kaçınma: Olayla ilgili düşünce, duygu, kişi, yer ve durumlardan uzak durma
- Bilişsel ve duygusal değişiklikler: “Benim suçumdu”, “hiçbir yer güvenli değil”, “kimseye güvenilmez” gibi çıkarımlar; suçluluk, utanç, ilgi kaybı, kopukluk hissi
- Aşırı uyarılmışlık: Sürekli tetikte olma, irkilme, öfke patlamaları, dikkat dağınıklığı, uyku bozukluğu
Travmatik yaşantı türleri
Tekil travma: Kaza, doğal afet, saldırı, ani kayıp, zorlu bir tıbbi girişim ya da doğum gibi tek seferlik olaylar.
Karmaşık travma: Çocukluk çağında ya da uzun süreli bir ilişki içinde tekrarlayan örselenmeler. Bu tabloda duygu düzenleme, kendilik algısı ve ilişki kurma biçimi de etkilenir; çalışma daha uzun sürer ve farklı bir sıra izler.
Terapide ne çalışılır?
- Stabilizasyon: İşlemeye başlamadan önce güvenlik hissinin ve duygu düzenleme becerilerinin kurulması. Bu aşama hiçbir koşulda atlanmaz.
- Anının işlenmesi: EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapi, anının rahatsız ediciliğini azaltmak için kullanılan kanıta dayalı yöntemlerdir.
- Anlamlandırmanın gözden geçirilmesi: Suçluluk, utanç ve kendini sorumlu tutma çıkarımlarının ele alınması.
- Kaçınmanın azaltılması: Bırakılan yaşam alanlarına kademeli ve kontrollü geri dönüş.
- Bugüne yerleşme: Tetikleyicilerle baş etme ve şimdiki anda kalma becerileri.
Sık sorulan sorular
Yaşadıklarımı ayrıntısıyla anlatmam gerekecek mi?
EMDR’de anının ayrıntılı biçimde sözel olarak anlatılması gerekmez. Bu, konuşmakta zorlanan kişiler için önemli bir kolaylıktır.
Yıllar önce oldu, hâlâ terapi işe yarar mı?
Evet. İşlenmemiş anılar zamanla kendiliğinden çözülmez; aradan geçen süre çalışmanın etkisini ortadan kaldırmaz.
Terapi sırasında kötüleşir miyim?
İşleme görüşmelerinden sonra bir–iki gün duygusal dalgalanma olabilir; bu beklenen bir durumdur. Stabilizasyon aşaması tam da bu dönemi yönetebilmek için yapılır.
Çocukluk yaşantıları da bu kapsamda mı?
Evet. Tekrarlayıcı çocukluk çağı örselenmeleri karmaşık travma başlığında ele alınır ve çalışma buna göre planlanır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanı yalnızca yüz yüze klinik değerlendirmeyle konulabilir. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilir ya da en yakın acil servise başvurabilirsiniz.