Erteleme, yapılması gereken bir işi bilerek ve sonucunun kötü olacağını bilerek geciktirmektir. Zaman yönetimi becerisinin eksikliği değil, bir duygu düzenleme sorunudur.
Erteleme tembellik değildir
Tembel bir kişi işi yapmadığı için rahatsız olmaz. Erteleyen kişi ise yapmadığı için sürekli huzursuzdur, kendini suçlar ve çoğu zaman erteleme süresince gerçekten dinlenemez. Bu ayrım önemlidir; çünkü “biraz disiplinli ol” telkini işe yaramaz ve suçluluğu artırarak döngüyü besler.
Döngü nasıl işler?
Görev düşünülür → görevle ilgili olumsuz bir duygu doğar (kaygı, sıkılma, yetersizlik hissi) → kişi bu duygudan kaçmak için başka bir şey yapar → anlık rahatlama olur → beyin “kaçınmak iyi geldi” bilgisini kaydeder → bir sonraki sefer kaçınma daha güçlü gelir. Ardından suçluluk gelir, suçluluk göreve yaklaşmayı daha da zorlaştırır.
Ertelemenin altındaki nedenler
- Başarısızlık korkusu: Denemeyip başarısız olmak, deneyip başarısız olmaktan daha az tehdit edicidir.
- Mükemmeliyetçilik: “Mükemmel olamayacaksa hiç başlamayayım.”
- Belirsizlik: Görevin nereden başlanacağının net olmaması.
- Görevin büyüklüğü: Bölünmemiş, tek parça görünen işler harekete geçmeyi zorlaştırır.
- Anlık ödül tercihi: Uzak bir kazanç yerine hemen gelen rahatlamayı seçme eğilimi.
- Dikkat güçlükleri: DEHB tablosunda erteleme çok belirgindir ve ayrı bir çerçevede ele alınır.
Terapide ne çalışılır?
- Kaçınılan duygunun tespiti: Her ertelemenin altında farklı bir duygu vardır; önce o bulunur.
- Görev bölme: İşin, başlaması iki dakikayı geçmeyecek kadar küçük parçalara ayrılması.
- Başlangıç ritüeli: Motivasyonu beklemek yerine harekete geçmeyi tetikleyen bir düzen kurulması. İstek çoğu zaman eylemden sonra gelir.
- Mükemmeliyetçiliğin ele alınması: “Kötü ilk taslak” izninin verilmesi.
- Ortam düzenlemesi: Dikkat dağıtıcıların erişimden çıkarılması.
- Öz şefkat: Erteledikten sonra kendini yerden yere vurmayı bırakmak. Araştırmalar, kendini affedebilen kişilerin sonraki görevde daha az ertelediğini göstermektedir.
Sık sorulan sorular
Baskı altında daha iyi çalıştığımı düşünüyorum, sorun mu?
Son ana bırakılan işlerin niteliği çoğu zaman sanıldığından düşüktür; ayrıca bu düzen uyku, kaygı ve bedensel sağlık üzerinde birikimli bir yük bırakır.
Uygulama ve planlayıcılar işe yarar mı?
Araç olarak yardımcı olabilirler ama tek başına yetmezler. Altta yatan duygu çalışılmadığında yeni sistem de kısa sürede terk edilir.
Ne kadar sürer?
Erteleme belirli bir odakla çalışılabilen bir konudur; ancak mükemmeliyetçilik ya da özgüven sorunlarıyla iç içeyse süreç uzayabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanı yalnızca yüz yüze klinik değerlendirmeyle konulabilir. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilirsiniz.