Yeme bozuklukları, yeme davranışında ve beden algısında görülen, kişinin fiziksel sağlığını ve ruhsal iyilik hâlini ciddi biçimde etkileyen tablolardır. Bir tercih ya da irade sorunu değildir.
Başlıca tablolar
Anoreksiya nervoza: Kilo almaya ya da şişmanlamaya dair yoğun korku, enerji alımının belirgin biçimde kısıtlanması, beden algısında bozulma. Kişi düşük kiloda olsa bile kendini kilolu görebilir.
Bulimia nervoza: Kontrol kaybı hissiyle giden aşırı yeme dönemleri ve ardından telafi davranışları. Kilo çoğu zaman normal aralıktadır; bu nedenle tablo uzun süre gizli kalabilir.
Tıkınırcasına yeme bozukluğu: Tekrarlayan aşırı yeme dönemleri, telafi davranışı olmaksızın. Sonrasında yoğun utanç ve suçluluk görülür.
Diğer tablolar: Kaçıngan/kısıtlayıcı yeme, gece yeme, sağlıklı beslenmeye yönelik takıntılı meşguliyet gibi başlıklar da bu grupta ele alınır.
Tıbbi değerlendirme şarttır
Yeme bozuklukları bedensel açıdan ciddi riskler taşır: elektrolit dengesizliği, kalp ritim bozuklukları, kemik erimesi, hormonal değişiklikler. Bu nedenle süreç yalnızca psikoterapiyle yürütülmez; hekim ve gerektiğinde diyetisyen ile birlikte planlanır. Belirtileriniz varsa öncelikle bir hekime başvurun.
Uyarıcı işaretler
- Yemek, kalori ve kilo etrafında yoğunlaşan sürekli düşünceler
- Öğün atlama, giderek daralan “izin verilen yiyecek” listesi
- Başkalarıyla yemek yemekten kaçınma
- Yemek sonrası uzun süre tuvalette kalma
- Aşırı ve zorunlu hissedilen egzersiz
- Sık tartılma ya da tersine tartıdan tümüyle kaçınma
- Bedeni sürekli kontrol etme, aynada uzun süre inceleme
- Kilo dalgalanmaları, halsizlik, adet düzensizliği, saç dökülmesi
Terapide ne çalışılır?
- Düzenli beslenme örüntüsünün kurulması: Sürecin ilk ve en önemli adımıdır. Kısıtlama, tıkınmayı besleyen temel etkendir.
- Beden algısı çalışması: Kontrol etme ve kaçınma davranışlarının azaltılması.
- Kilo ve şekle bağlı öz değerlendirme: Kendilik değerinin yalnızca bedene bağlanmasının ele alınması.
- Duygu düzenleme: Yeme davranışının hangi duyguyu yönetmeye çalıştığının anlaşılması.
- Mükemmeliyetçilik ve kontrol ihtiyacı.
- Aile katılımı: Özellikle ergenlerde ailenin sürece dâhil olması sonucu belirgin biçimde etkiler.
- Geri dönüşün önlenmesi.
Sık sorulan sorular
Kilom normal, yine de yeme bozukluğu olabilir mi?
Evet. Yeme bozukluklarının çoğunda kilo normal aralıktadır. Tanı kiloya değil, davranış örüntüsüne ve düşünce içeriğine bakılarak konur.
Yakınımda bu belirtileri görüyorum, nasıl konuşmalıyım?
Kilo ve görünüm üzerinden değil, fark ettiğiniz zorlanma üzerinden konuşmak daha işlevseldir. Suçlayıcı ya da zorlayıcı bir dil çoğu zaman geri çekilmeye yol açar.
Tek başına terapi yeterli mi?
Hafif tablolarda yeterli olabilir. Orta ve ağır tablolarda hekim, diyetisyen ve psikoterapistin birlikte çalıştığı bir ekip yaklaşımı gerekir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Tanı yalnızca yüz yüze klinik değerlendirmeyle konulabilir. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilirsiniz.