Günümüzün hızlı temposu, kronik stres kaynakları ve yoğun şehir yaşamı, yalnızca zihinsel sağlığımızı değil, bedenimizle ve gıdalarla kurduğumuz ilişkiyi de doğrudan etkiliyor. Gün içinde ne zaman, ne kadar ve en önemlisi neden yediğimizi fark etmeden “otomatik pilotta” yaşamak birçoğumuz için tanıdık bir durum haline geldi. Ancak yoğun kaygı, yalnızlık, öfke veya tükenmişlik hissettiğimiz anlarda tabağımıza yönelmek; fiziksel bir açlıktan ziyade bastırılmış duygusal ihtiyaçlarımızın bir yansıması olabilir.
Duygusal yeme davranışları ve karmaşıklaşan yeme bozuklukları, bireyin kendi bedensel sinyallerinden kopmasıyla başlar. İşte bu noktada Mindfulness (Bilinçli Farkındalık) ve Mindful Eating (Farkındalıklı Beslenme) yaklaşımları, yiyeceklerle kurulan kronik çatışmalı ilişkiyi iyileştirmede güçlü ve bilimsel bir köprü sunar.
Yeme Bozukluğu ve Duygusal Yeme Nedir?
Yeme bozuklukları (Anoreksiya Nervoza, Bulimiya Nervoza, Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu vb.), yalnızca gıda alımı veya kilo ile ilgili fiziksel durumlar değildir. Temelinde derin psikolojik dinamikler, kontrol ihtiyacı, olumsuz benlik algısı ve duygu düzenleme güçlükleri yatar.
Duygusal yeme ise bireyin zorlayıcı hislerle (anksiyete, stres, bıkkınlık, üzüntü) baş edebilmek adına yiyecekleri bir “sakinleşme” veya “kaçış” aracı olarak kullanmasıdır. Yemek yemek geçici bir rahatlama sağlasa da hemen ardından gelen suçluluk, pişmanlık ve öz eleştiri döngüsü, kişiyi kısır bir döngünün içine hapseder.
Mindfulness ve Mindful Eating (Farkındalıklı Beslenme) Nedir?
Mindfulness, en yalın tanımıyla; şimdiki ana, bedenimizde ve zihnimizde olup bitenlere yargısız, meraklı ve şefkatli bir dikkatle odaklanabilme becerisidir.
Mindful Eating (Farkındalıklı Beslenme) ise bu zihinsel farkındalık pratiğinin beslenme alışkanlıklarına uygulanmasıdır. Bir diyet programı, kalori kısıtlaması ya da katı kurallar listesi değildir. Aksine, bireyin kendi bedeninin doyum ve açlık sinyallerini yeniden duymayı öğrenme sürecidir.
Mindfulness Teknikleri Yeme Alışkanlıklarını Nasıl Dönüştürür?
Klinik psikoloji pratiğinde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) gibi kanıta dayalı ekollerle entegre edilen Mindfulness uygulamaları, yeme bozukluğu ve duygusal yeme süreçlerinde şu temel faydaları sağlar:
1. Fiziksel Açlık ile Duygusal Açlık Ayrımı
Fiziksel açlık kademeli olarak gelişir, Midede kazınma hissi yaratır ve her türlü besinle doyurulabilir. Duygusal açlık ise aniden ortaya çıkar; belirli gıdalara (şekerli, hamur işi vb.) karşı aşırı bir istek doğurur ve yemek yense bile zihinsel doyum sağlanamaz. Mindfulness çalışmaları, danışanın bu iki dürtü arasındaki farkı beden taraması teknikleriyle ayırt etmesini sağlar.
2. “Otomatik Pilot” Döngüsünü Kırmak
Stresli bir anın ardından farkında olmadan atıştırmalıklara yönelmek otomatik bir reflekstir. Farkındalık pratikleri, tetikleyici duygu ile eylem (yemek yeme) arasına zihinsel bir “duraksama alanı” koyar. Kişiye “Şu an gerçekten acıktım mı, yoksa bir duygudan mı kaçıyorum?” sorusunu sorabilme esnekliği kazandırır.
3. Öz Şefkat ve Suçluluk Duygusunun Azaltılması
Yeme bozukluğu yaşayan bireyler genellikle kendilerine karşı oldukça acımasız ve yargılayıcı bir iç sese sahiptir. Mindfulness, “iyi yemek / kötü yemek” etiketlemelerini ortadan kaldırarak beslenmeye nötr ve öz şefkatli bir açıdan bakmayı öğretir.
Farkındalıklı Beslenme İçin Günlük Hayatta Uygulanabilecek Adımlar
- Yemeğe Odaklanın: Yemek yerken ekranları (telefon, televizyon, bilgisayar) kapatarak yalnızca tabağınızdaki renkler, kokular ve dokulara odaklanın.
- Lokmaları Yavaşlatın: Otomatik hızda yemek yerine her lokmanın tadını ve dokusunu fark ederek çiğneme sürenizi uzatın.
- Bedeninizi Dinleyin: Yemeğe başlamadan önce ve yemeğin ortasında 1-10 arası bir skalada ne kadar aç veya doygun olduğunuzu kendinize sorun.
- Duygularınızı Etiketleyin: Yeme arzusu aniden geldiğinde durun ve hissettiğiniz duyguyu (kaygı, bıkkınlık, yalnızlık) isimlendirin.
Yeme Bozukluklarında Profesyonel Psikolojik Destek
Mindfulness ve farkındalıklı beslenme teknikleri son derece etkili araçlar olmakla birlikte; kökleşmiş yeme bozuklukları, yoğun anksiyete ve travmatik altyapısı olan durumlarda tek başına bir çözüm değil, kapsamlı bir psikoterapi sürecinin parçasıdır.
Uzm. Klinik Psikolog Sevgi Okutan yönetimindeki Apeiron Psikoloji bünyesinde; yeme davranış bozuklukları, duygusal yeme, öz şefkat eksikliği ve kaygı yönetimi üzerine bilimsel ve kanıta dayalı psikoterapi süreçleri yürütülmektedir.
Çekmeköy ve Ümraniye bölgesinde yüz yüze seans imkanının yanı sıra İstanbul genelinde, şehir dışında ve yurt dışında yaşayan danışanlarımız için güvenli Online Terapi seçenekleri mevcuttur. Bedeninizle barışmak, duygularınızı sağlıklı yollarla yönetmek ve uzman desteği almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Üsküdar Üniversitesi Klinik Psikoloji yüksek lisans programını yüksek onur derecesiyle tamamladı. Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu’ndan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) eğitimi aldı. NP Beyin Hastanesi başta olmak üzere çeşitli hastane ve kliniklerde staj yaptı; kolej, özel eğitim kurumu ve rehabilitasyon merkezlerinde çalıştı. Ümraniye Madenler’deki ofisinde ergen ve yetişkinlerle bireysel psikoterapi yürütüyor, yüz yüze ve online görüşme yapıyor.
Hakkımda · Randevu ve iletişim