Yas bir hastalık değildir. Sevilen birinin ölümü, bir ilişkinin bitişi, sağlığın ya da bir yaşam düzeninin kaybı karşısında verilen doğal bir tepkidir. Yine de bazı süreçler kendi seyri içinde ilerlemez; bu sayfada yas danışmanlığının ne olduğunu ve ne zaman destek almanın yerinde olduğunu bulacaksınız.
Yas nedir?
Yas, kaybın ardından yaşanan duygusal, bilişsel, bedensel ve sosyal tepkilerin bütünüdür. Üzüntü kadar öfke, suçluluk, hissizlik, huzursuzluk ve zaman zaman rahatlama da yasın parçasıdır. Bu duyguların birlikte, hatta çelişerek yaşanması olağandır.
Yasın tek bir doğru biçimi ve tek bir süresi yoktur. Yaygın olarak bilinen “aşamaları sırayla geçmek” beklentisi çoğu kişiye iyi gelmez; süreç doğrusal değil dalgalıdır. İyi bir gün, kötü bir haftanın ardından gelebilir ve bu gerileme anlamına gelmez.
Ne zaman destek almak yerinde olur?
- Kaybın üzerinden aylar geçtiği hâlde özlem yoğunluğunu hiç kaybetmiyorsa
- Kaybı kabullenmekte belirgin ve sürekli bir zorlanma varsa
- Günlük işlevsellik uzun süredir bozuksa; işe, okula ya da ilişkilere dönülemiyorsa
- Suçluluk ya da öfke duyguları baskın ve sürekliyse
- Kaybı hatırlatan her şeyden kaçınılıyor ya da tersine hiçbir şey bırakılamıyorsa
- Yaşamın anlamına dair sürekli sorgulama varsa
Destek almak için bu maddelerden birinin bulunması yeterlidir; yasın “yeterince ağır” olması gerekmez.
Danışmanlıkta ne yapılıyor?
Anlatının açılması. Kaybın hikâyesi, çoğu zaman çevreye anlatılamamış ayrıntılarıyla birlikte dile gelir. Yakın çevre bir süre sonra konuyu açmaktan kaçınmaya başlar; görüşmeler bu boşluğu doldurur.
Duyguların yargılanmadan ele alınması. “Keşke fark etseydim”, “neden ben”, “buna öfkelenmemeliyim” gibi düşünceler ve bunlara eşlik eden suçluluk ya da öfke çalışılır.
Bağın yeniden düzenlenmesi. Amaç unutmak ya da “bırakmak” değildir. Kaybedilen kişiyle ya da yaşamla kurulan bağın, sürdürülebilir bir biçime taşınmasıdır.
Yaşama yeniden yerleşme. Roller, rutinler ve kimlik kayıptan sonra yeniden kurulur. Bu aşama genellikle en uzun süren aşamadır.
Farklı kayıp biçimleri
Yas yalnızca ölümle ilgili değildir. Ayrılık ve boşanma, iş kaybı, sağlığın ya da bir bedensel işlevin kaybı, doğurganlık kaybı, göç ve yer değiştirme, bir hayvanla kurulan bağın sona ermesi de yas tepkisi doğurur.
Ani, beklenmedik ya da travmatik kayıplarda süreç farklı ilerler. Bu durumlarda anının işlenmesine yönelik EMDR gibi travma odaklı bir çalışma, yas çalışmasından önce gelebilir.
Ölümün beklendiği durumlarda ise yas kayıptan önce başlayabilir. Bu da olağandır ve suçluluk yaratmamalıdır.
Süreç nasıl işliyor?
Görüşmeler haftada bir, 50 dakikadır ve Ümraniye Madenler’deki ofiste yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir. Sıklık, sürecin gidişine göre birlikte belirlenir.
Süre kişiye ve kaybın niteliğine göre değişir; standart bir takvim yoktur. Yasın “bitmesi” hedeflenmez — hedef, kaybın taşınabilir hâle gelmesi ve yaşamın yeniden akmaya başlamasıdır.
Sık sorulan sorular
Ne kadar süre sonra destek almalıyım?
Belirlenmiş bir süre yoktur. Kaybın hemen ardından da başvurabilirsiniz, yıllar sonra da. Zorlanıyorsanız beklemek için bir neden yok.
Ağlamıyorum, bir sorun mu var?
Hayır. Yas herkeste aynı biçimde görünmez. Hissizlik, işe odaklanma ya da meşgul kalma da yasın biçimleri arasındadır.
Çocuğuma nasıl anlatmalıyım?
Yaşa uygun, açık ve dolaysız bir dil kullanmak en işlevsel yoldur. “Uyudu”, “uzağa gitti” gibi ifadeler kafa karışıklığı yaratır. Görüşmelerde bu konuşmayı nasıl kuracağınız üzerine birlikte çalışılabilir.
Ailece gelebilir miyiz?
Evet. Aynı kaybı yaşayan aile üyeleri farklı hızlarda ilerleyebilir ve bu aralarında gerginlik yaratabilir. Aile görüşmeleri bu farkın anlaşılmasına yardımcı olur.
Yas için ilaç gerekir mi?
Yas kendi başına bir ilaç endikasyonu değildir. Tabloya depresyon ya da ağır uyku bozukluğu eşlik ediyorsa psikiyatrik değerlendirme önerilebilir; bu karar hekime aittir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kaybın ardından kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa vakit kaybetmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurun; acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayabilirsiniz.